ڕۆڵی هێما نازمانییەكان لە ئابووریكردن لەزماندا
DOI:
https://doi.org/10.25130/Lang.9.4.P2.7Keywords:
هێما، هێمای زمانی، هێمایی نازمانی، ئابووریكردنی زمانیی، گۆڕانی زمانAbstract
ئاشكرایە، كە زمان لە دۆخێكی جێگیر نامێنێتەوە، بەڵكو هەمیشە لە پێشكەوتن و گۆڕاندایە، گۆڕانكاڕییە بەردەوامەكانی ژیانی مرۆڤ ڕاستەوخۆ كاریگەرییان لە سەر گۆڕانی زماندا هەیە. واته زمان سیستەمێکی داینامیکییە، بەردەوام لە پەرەسەندندایە بۆ دابینکردنی پێداویستییە گۆڕاوەکانی کۆمەڵ. لەگەڵ ئاڵۆزبوونی ژیان، مرۆڤ بە شێوەیەکی سروشتی بەدوای ڕێگەی کارادا دەگەڕێت بۆ پەیوەندیکردن، بە ئامانجی پاراستنی کات و وزە. لەم چوارچێوەیەدا، هێما نازمانییەکان، وەک: (هێماکانی هاتوچۆ، هێماكانی بازرگانی، ئیمۆجی، ...هتد.) ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن، ئەم هێمایانهش لە یەک کاتدا مانای ڕوون دەگەیەنن و زۆرجار بە شێوەیەکی گشتگیر دەناسرێنەوە، بەبێ گوێدانە ئاستی خوێندەواری کەسێک. هێما نازمانییەكان وهك جۆرێك لە جۆرەكانی هێما، مرۆڤ لە كۆنەوە بۆ پەیوەندیكردن و لهیهكترگهیشتن بەكاریدههێنێت. ئاڵۆزی ژیان وایكردووه، مرۆڤ لەبارترین ڕێگا بگرێتەبەر بۆ ڕێكخستنی ژیان، به سەرفكردنی كەمترین وزە و كات، هەر ئەمەش وایكردووە، مرۆڤ بیر لە ئابووریكردن بكاتەوە، بۆ ئهم مهبهستهش ئارەزووی ئاسانكردنی دەربڕینی لادروستدهبێت، بەمەبەستی پاراستنی وزە و سوككردنی ئەو ئەركەی دەكەوێتە سەر ماسولكەكانی ئەندامەكانی ئاخاوتن، هێما ناجووڵەییەكانیش لهمبارهیهوه ڕۆڵی گرنگ له ئابووریكردنی زمان دهبینین، ئهمهش له ڕێگهی خێرایی گهیاندنی واتاكانیان و كهمكردنهوهی وزه له نووسین و ئاخاوتندا، لهم ڕوانگهیهوه ئهم توێژینهوهیه تاوتوێی چهند هێماییهكی نازمانی جیاواز پهیوهست به ئابووریكردنی زمانیی دهكات.
References
سەرچاوەكان
بهزمانی كوردی:
ئەحمەد، شنە ابوبكر ) ٢٠٠٨ (، زمانی جەستە، نامەی ماستەر، زانكۆی سەلاحەددین، كۆلیژی زمان، هەولێر
ئهمین، وریا عومهر (2011)، پیتۆكهكانی زمانهوانی، چاپی یهكهم، چاپخانهی ئاراس، ههولێر.
بوداگڤ (1974)، مرۆڤ و زمانی، چاپخانهی زامكۆی مۆسكۆ.
حەمەڕەشید، ئارام عبدالواحید ( 2013)، ڕێزگرتن لە زمانی كوردیدا، چاپخانەی لەریا، سلێمانی.
خۆشناو و ساڵح، نهریمان وشوكر محمد(2014) ، گهشهوگۆڕان لهزماندا، گۆڤاری زانكۆی گهرمیان، ژماره (4).
دزەیی، عبدالواحید مشیر ( 2015)، زانستی سیمانتیك، چاپی یەكەم، هەولێر.
دزەیی، عبدالواحید مشیر (2011)، واتاسازی وشەو رستە، چاپی دووەم، چاپخانەی ماردین، هەولێر.
ڕهسول، عهبدولڵا حوسێن (2002)، مێژوی شێوهزاری گهرمیان، گۆڤاری زانكۆی دهۆك.
ڕهسول، عهبدولڵا حوسێن (2015)، چهند باسێكی وردی زمانهوانی، چاپی یهكهم، چاپخانهی ئاوێر، ههولێر.
ساڵح، دەروون عبدالرحمن (2012)، ئیكۆنۆمی لە ئاستەكانی زمانی كوردیدا، چاپی یهكهم، چاپخانهی حاجی هاشم، ههولێر.
سعید، بیخاڵ عەبدولڵا (1989) واتاسازی وشە، نامەی ماستەر، كۆلێژی ئاداب، زانكۆی سەلاحەددین، هەولێر.
سلێمان، ئازاد عهزیز (2012) ململانێی زمان، نامهی ماستهر، كۆلێژی زمان، بهشی زمانی كوردی، زانكۆی سەلاحەددین، هەولێر.
سهعدون، لانه عاسی (2023)، كاریگهریی كۆمهڵگه زۆره ملێیهكان لهسهر زارهكانی زمانی كوردی، نامهی ماستهر، كۆلێژی زمان، بهشی زمانی كوردی، زانكۆی سەلاحەددین، هەولێر.
عهساف، هیوا ئهحمهد (2013)، بهرژهوهندیی مرۆڤ و دروستبونی زار، گۆڤاری زانكۆی گهرمیان، ژماره(5).
عهلی، نههرۆ(2009) ، زانستیی ئابووری، چاپی یهكهم، چاپخانهی موكریانی، ههولێر.
عەلی و عەبدولڵا، شێرزاد سەبری و عەبدولسەلام نەجمەدین (2011)، زمانڤانییا كارەكی، چاپی یەكەم، چاپخانەی خانی، دهۆك.
عەلی، تالیب حوسێن ( 2011)، واتاسازی، چاپی یەكەم، چاپخانەی رۆژهەڵات، هەولێر.
كهمرتی و ئهوانی تر، بێرنارد (2007)، زمان، و: كامیل قهرهداغی، چاپی یهكهم، چاپخانهی تیشك، سلێمانی.
محمد مهعروف فهتاح(2011)، زمانهوانی، چاپی سێیهم، چاپخانهی حاجی هاشم.
بهختیار، نهسرهدین محهمهد (2024)، گۆڕانی زمان له نێوان شێوهزاری سۆرانی و گهرمیانی بهپێی تیۆریی شهپۆلهكان، نامهی ماستهر، كۆلێژی زمان، بهشی زمانی كوردی، زانكۆی سەلاحەددین، هەولێر.
محهمهد، دارا حهمید (2017)، جینۆسایدی زمان، زمانی كوردی بهنموونه، گۆڤاری زانكۆی گهرمیان، ژماره(165).
بهزمانی عهرهبی:
اتشسن، جين (2016)، اللسانيات: مقدمة إلى مقدمات. ترجمة: عبد الكريم محمد جميل. الطبعة الأولى. القاهرة.
بیرجیرو، (1994)، ترجمة عن الفرنسیة، منزرعیاشی، علم الدلالة، دمشق: دار طلاس.
السيد، صبري أحمد (1989)، تشومسكي: الفكرة اللغوية وآراء الثقافة، الإسكندرية: دار المعرفة الجامعية.
السيرتي، السيد محمد أحمد (2014)، أسس علم الاقتصاد، الطبعة الأولى، دار التعليم الجامعي للطابعة والنشر والتوزيع، الإسكندرية، الدلالة.
عمر، أحمد مختار (1991)، درسة في الصوتيات اللغوية، عالم الکتب القاهرة.
الیاسیری، فاخر هاشم (2000)، ظاهرة الاقتصاد اللغوی، مجلة الموقف الثقافی، عدد شهر تمز – أب.
كولماس، فلوریان (2000)، اللغة الاقتصاد الغوی، ترجمة: احمد عوض، عالم المعرفة، الكویت.
روبنز (1997)، الموجز في تاريخ علم اللغة. ترجمة: أحمد عوض، علم المعرفة، الكويت.
بهزمانی ئینگلیزی:
Alfred, Marshall (1948) principles of Economics, Eight edition, the Macmillan company, New york.
Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics (6th Edition). Blackwell Publishing.
Crystal, D. (2010). A Little Book of Language. First published in London by Yale University Press.
Rubinstein, Ariel. (2009) Economics and Language. First published, printed in the United Kingdom at Cambridge University Press, Cambridge.
Sources
First: In Kurdish:
Ahmed, Sh. A. (2008). Body language (Master’s thesis). Salahaddin University, College of Languages, Hawler.
Ali, N. (2009). Zanisti Aburi. Erbil: Mukriani Press.
Ali, S. S., & Abdullah, N. (2011). Zmanwaniya Karaki. Duhok: Khani Press.
Ali, T. H. (2011). Watasazi. Erbil: Rojhelat Press.
Amin, W. O. (2011). Pitokanî Zmanewani. Erbil: Aras Press.
Asaf, H. A. (2013). Barzhawandi Merov u Drustbuni Zar. Journal of University of Garmian, (5).
Bakhtiyar, B. N. (2024). Gorrani Zman la Newan Shewazari Sorani u Garmiani be Pey Theoryi Chapolakani. Unpublished master’s thesis, College of Language, Department of Kurdish, University of Salahaddin, Erbil.
Budagv. (1974). Merov u Zmani. Moscow: Zamko Press.
Dzayi, A. M. (2011). Watasazi Wsha u Rasta. 2nd ed. Erbil: Mardin Press.
Dzayi, A. M. (2015). Zanisti Semantik. Erbil: First Edition.
Hama Rashid, A. A. (2013). Rizgirtin la Zmani Kurdi da. Sulaimani: Lari Press.
Kamrati, B., & others. (2007). Zman (Trans. Kamil Qaradaghî). Sulaimani: Tishk Press.
Khushnaw, N. W., & Salih, S. M. (2014). Gashaw Gorran la Zman da. Journal of University of Garmian, (4).
Muhammad, D. H. (2017). Genocidey Zman: Zmani Kurdi be Namûne. Journal of University of Garmian, (165).
Muhammad, M. F. (2011). Zmanewani. 3rd ed. Erbil: Haji Hashim Press.
Rasul, A. H. (2002). Mêzhuy Shewazari Garmian. Journal of University of Duhok.
Rasul, A. H. (2015). Chand Baseki Wirdi Zmanewani. Erbil: Awer Press.
Saadun, L. A. (2023). Karigeri Komelga Zorlemleyekan la sar Zarakanî Zmani Kurdi. Unpublished master’s thesis, College of Language, Department of Kurdish, University of Salahaddin, Erbil.
Saeed, B. A. (1989). Watasazi Wsha. Unpublished master’s thesis, College of Arts, University of Salahaddin, Erbil.
Salih, D. A. (2012). Iconomi la Astakani Zmani Kurdi da. Erbil: Haji Hashim Press.
Sleman, A. A. (2012). Melmelaney Zman. Unpublished master’s thesis, College of Language, Department of Kurdish, University of Salahaddin, Erbil.
Second: In Arabic
Aitchison, J. (2016). Allisaniyat: Muqaddima ila Muqaddimat. (Trans. Abdul Karim Muhammad Jamil). Cairo: First Edition.
Al-Sayyid, S. A. (1989). Chomsky: al-Fikra al-Lughawiya wa Ara’ al-Thaqafa. Alexandria: Dar al-Ma’rifa al-Jami’iyya.
Al-Sirti, S. M. (2014). Usus ‘Ilm al-Iqtisad. Alexandria: Dar al-Ta’lim al-Jami’i.
Al-Yasiri, F. H. (2000). Zahira al-Iqtisad al-Lughawi. Majallat al-Mawqif al-Thaqafi, July–August.
Birjiro. (1994). ‘Ilm al-Dilala. (Trans. Munzir Ayashi from French).
Coulmas, F. (2000). Al-Lugha wal-Iqtisad al-Lughawi (Trans. Ahmad Awad). Kuwait: Alam al-Ma’rifa.
Omar, A. M. (1991). Darsa fi al-Sawtiyyat al-Lughawiya. Cairo: Alam al-Kutub.
Robins, R. H. (1997). Al-Mujaz fi Tarikh ‘Ilm al-Lugha (Trans. Ahmad Awad). Kuwait: Alam al-Ma’rifa.
Third: In English
Amidf, R. (2009). Economics and Language. Cambridge: Cambridge University Press.
Crystal, D. (2008). A Dictionary of Linguistics and Phonetics (6th ed.). Oxford: Blackwell Publishing.
Crystal, D. (2010). A Little Book of Language. London: Yale University Press.
Marshall, A. (1948). Principles of Economics (8th ed.). New York: Macmillan.
Rubinstein, A. (2009). Economics and language. Cambridge: Cambridge University Press.
